काठमाडौंको सुन्धारास्थित जगन्नाथ देवल केन्द्रीय कारागार नेपालकै सबैभन्दा पुरानो कारागार हो। यसको स्थापना वि.सं. १९७१ (सन् १९१४-१९१५) मा भएको थियो। आज पनि यो नेपालको प्रमुख केन्द्रीय सुधारगृहका रूपमा रहेको छ। यद्यपि, यसको मूल डिजाइन क्षमताभन्दा धेरै बढी कैदीबन्दी राखिएका कारण यहाँ गम्भीर रूपमा अत्यधिक भीडभाडको समस्या देखिएको छ।

इतिहास तथा अवलोकन

• स्थापना: राणा शासनकालमा वि.सं. १९७१ (सन् १९१४-१९१५) मा निर्माण गरिएको यो नेपालमा स्थापना भएको पहिलो औपचारिक कारागारका रूपमा उल्लेख गरिन्छ।

• स्थान: काठमाडौंको सुन्धारास्थित ऐतिहासिक जगन्नाथ मन्दिर क्षेत्रनजिकै अवस्थित छ।

• महत्त्व: यसले नेपालको कारागार प्रणालीको ऐतिहासिक आधारका रूपमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै आएको छ।

संरचना तथा क्षमता

• संरचना तथा ब्लकहरू: कारागार परिसरलाई मुख्यतः केन्द्रीय ब्लक, भद्र ब्लक र छुट्टै महिला कारागार ब्लकजस्ता विभिन्न एकाइमा विभाजन गरिएको छ।

• अत्यधिक भीडभाड: मूल रूपमा केही हजार व्यक्तिलाई राख्ने क्षमताका लागि निर्माण गरिएको भए पनि यहाँ कैदीबन्दीको संख्या नियमित रूपमा ३,५०० देखि झन्डै ४,००० सम्म पुग्ने गरेको छ। यहाँ पुर्पक्षका लागि थुनामा रहेका व्यक्ति, लामो समयका लागि सजाय पाएका कैदी तथा विदेशी नागरिकहरू समेत रहेका हुन्छन्।

• सुविधाहरू: कारागारभित्र सामान्य स्वास्थ्य उपचार तथा दीर्घरोगसम्बन्धी समस्या समाधानका लागि आधारभूत स्वास्थ्य सेवा र सानो कारागार चिकित्सालयसमेत रहेको छ।